Merko ,Sinda ,Pa-Obra, kag Iba Pa

" Sinda daya." hambal ka Merko. ".mayad lang puti ya Lumon ninyo, indi dun kinahanglan mag Pa-Obra" 

Gulpi lang nagbinhud ya dungan-dungan ni Vic .

Nagapurupanilhig man lang sa ugsadan nanda, insa't daw hinali lang ginsaluhot ka hangin ya alipudwan na.

Nabatyagan na nga daw may gatuslok-tuslok sa bagul na. Tama gid kasakit, nagasuru-sulaput.

Nabuy-an na ya silhig na nga hibyok . Daw gin atipuyong tana. Nagpahunay-hunay anay tana sa binit. Daw malipong tana pamatyag na. Gaparanulum ya panurok na. 

Ginpangita na ya ferrous sulfate na  kag mag inum it duha ka bilog. Basi anemic gid man tana.

Napurupahuway liwat pay sige man angud ya sakit ka ulo na, daw mabuka!

Ahh,, nadumduman na may Advil pa gali tana. Nag inum duman tana it isa ka bilog. Haay, kabudlay pa daan tunlon day-ang daw olen ana tsura.

Nagbatang-batang tana kag nagpiyung piyung. Buhay-buhay, baliswa . Ay insa't daw ginabutong tana paibabaw haw? Anu ma' dayang nabatyagan na man!

Ay hala..insa't daw galutaw tana sa hangin.!

Ginkarapkap ni Vic ya celpon na kag nagtawag sa bana na.

"Ga.kalain 'matyag ko. Gulpi lang nagsakit ulo ko. Gin imnan ko dun bulong pay indi gid mabuol. Uli ka anay. Gapurupanilhig ma lang ko kaina ja dapit sa kawayanan.."

" Basi waay ka kapamahaw, kag nagutman ka lang..kaon ka anay."

"Indi. Kakaon ko eh. Masakit gid. Kaina pa gid ja, gin imnan ko dun bulong pay indi gid mabuol..Daw mapiyung mata ko..naramigan dun ko."

"Ay linti ha! Basi na SINDA KA!"

Sinda 

- tawag ka mga kamal-aman sa halit nga kahimuan ka isa ka taglugar nga indi makita sa isa ka normal nga tao. Sa masami nagakatabo ang pag Sinda sa isa ka tawo kon anda masalapay dayang indi makita nga tinuga. Mahimo mabulong ang pag Sinda kon dar-on sa isa ka Merko.

Merko 

- manugbulong nga may kinaaram kag kinaadman nga makatapna ka mga kahimuan ka isa ka taglugar sa isa ka tawo. Kinahanglan dar-on ang naga balati-an sa isa ka Merko agud maman-an na ang ginhalinan ka ana nga masakit. Madura ka Merko ang sakit nga nabatyagan ka ginhalitan kon indi man hungod ka taglugar nga sakiton ya tawo. Pay kon tuyo gid ka taglugar nga halitan ya tawo, ma untat lang ya balatian kon ya nasangtan mapabulong paagi sa pag Pa-Obra.

Pa-Obra 

- Amu daya'y buruhaton ka isa ka Merko agud mabulong ya ginbatyag ka isa ka ginhalitan ka tag lugar. Ginahimona day-a sa natalana nga adlaw kag nagakinahanglan ka pag pangalap ka mga garamiton agud mapatigayon ya seremonya sa pag hingyu sa taglugar nga bayaan ya hinalitan. May mga oras nga masupug ya taglugar kag indi madali-dali mabuol ya masakit gani nagakinahanglan ka  maisog kag may abilidad nga Merko agud tabugon ya taglugar nga indi maghalin kag mapabilin hay naga Lumon.

Lumon 

- mga taglugar nga nagaestar man sa lugar nga natindugan ka mga normal nga tawo . Daya'ng mga indi makitn-a nga tinuga nga nakauna dun estar sa lugar nga ginpatindugan ka  balay o building. Duha day-a ka klase, puti kag itom. 

Ang Puti nga Lumon, indi makaharalit. 

Makatuga gid lang dayang mga puti nga lumon  ka sablag ,kon masalapay mo sanda ,pay makaintindi daya tanda kon ulo-ulohan ka Merko ukon ka nagsalapay kananda. Kinahanglanmay i ta-o ikaw o i alay kananda agud malugpayan sanda. May mga gatabo man nga nagabulig pa gani dayang Puti nga lumon sa tagbalay  ka lugar nga ginalumonan na parehas kapagta-ona it swerte sa natungdan. 

Ang Itum nga Lumon, makataragam. 

Sa masami nagatuga ka halit dayang mga itum nga lumon sa mga naglumon nga tawo sa anda gina-estaran. Indi madali-dali ma-estorya dayang mga Itom nga Lumon. Kinahanglan gid ang pag Pa-Obra sa Merko agud tabugon sanda . Kinahanglan man masupog nga Merko ang magpaya kananda agud agud mapirde gid kag indi dun magbalik-balik. Kon kaisa,kinahanglan liwaton pa gid ang pagpa-obra agud masiguradogid nga nag taral-asdun dayang mga itom nga lumun.

Dali-dali gindara ni Jojo ya asawa na sa baklud, sa payag ni Merna nga Merka .  Gintadag nanda ya lutakon nga taraman hay nagaparanglapsi dun si Vic, kag daw gahawos dun gid ya paginhawa na, napamahuray it mayami.

Mayad lang hay dayan si Merna nga Merka. Ginhimulsuhan ka Merka si Vic. Nanghuy-ab kag nagwiri-wiri. Nanghuy-ab liwat. Ginlungay ni Jojo ya wall clock sa ding-ding-manug las dies pa lang sa aga. Daw mala-mais ya balhas ni Vic pay nagaparangyami tana.

" Sinda daya." hambal ka Merko. ".mayad lang puti ya Lumon ninyo, indi dun kinahanglan mag Pa-Obra"  hambal na nga nagayuhum-yuhum, ga gwa ya ngislo na kag unto nga mapula hay ga mama guro.

Nagbuol sa dapog si Merna ka paya kag ginbutangan na ka baga halin sa napaarangayan na nga tinig-ang. Nag guwa. Pagbalik na may mga dahon-dahon dun nga dara kag ginbutang na sa baga sa paya. 

Gintuob na ka aso si Vic pay sige man angud kutib-kutib ka baba ni Merna  kag nagapanghuy-ab. 

Si Vic nanghuy-ab man! Ginpahid na sa dahi ni Vic ang dahon nga nauyatan na.

Daw mangihi si Jojo. Nag g'wa tana anay. Tuya tana sa may marabong nga mesitas. Hambal na pa hay.."Tabi-tabi pasensya lang kon masalapay..." Gapaniguro man., budlay dun basi mag banug!

Pagbalik na sa payag. Naga estorya dun si Vic kag Merna, gakadlawanay pa. 

Natingala si Jojo.

"Mayad dun matyag mo?"  "Huo, waay dun, daw pinahid lang.Mauli dun ta " Hambal ni Vic.

"Panghampol ka lang kadang ginlista ko, agud madura dugid ya lingin lingin ka ulo mo ." Hambal ka Merka.

Pag abot sa balay da, ginlantaw ni Jojo ya reseta ka Merka sa pinaksi nga notebuk nga paamak nasa dapog.

Ya nasulat : Pasaw, Bunlaw, Calawag, Baston ni San Jose

Kon kaisa, may mga masakit kita nga indi makuha sang mga bulong nga mabakal sa botica.
Bisan indi mapatihan subong nga moderno na ang panahon, may mga nagakatabo nga indi mahangpan apang masolusyunan paagi sa mga ginapatihan sang aton mga katigulangan.

Toyang Ermitanya kag Iba pa nga Kalingawan Karang-una

....gatumpok kami sa radyo hay mamati tamun ka Toyang Ermitanya ! 

Namuklat ako sa kalibutan nga waay pa't kuryenti sa amun.

Paltera pa'y nagpabata kay Nanay sa balay nanday Lolo Coroy sa uma. 

Tiempo ni Marcos - tawag kanamun mga Martial Law Babies. 

Sa tiempo nga to, delicado kon maggwa ka nga  gab-i. Indi ka gani pwede maggamit ka flashlight, sulo gid hay basi matapangan kaw nga Army.

Hay ga-obra si Nanay sa Iloilo, si Lola kag Lolo lang imaw namon sa balay.

Dumduman ko, pagsirum ka kalibutan, napang pugo dun kami ni Lola Elac hay orasyon dun, tuya pa tamun sa uhut ga tumbling-tumbling . 

Ay apaw! dokaron mag agi ako sa taramnan daw indi ko ma imagine, gabasyahanay tamun ka uhut nga tama ka giruk. Ay pwerti nga pangaraykayanay imo pag tag-uruli dun.

Ah ti kun waay it baknutanay hay mga duray, manibin dun kami kag mag pajama hay maihapon dun burubhay. 

Sige day-a ya digamo ni Lola, waay man da it patay-patay ya radyo na sa tupad . 

Waay it maktandug kaday-ang radyo na hay paraayunan nga daan.. Indi mag andar kun indi pagpalpagun! He he ..

Sige sugnod na kada ka kahoy sa dabok na sa tinig-ang na, amu ma'y dasuk namun sa iruk na, hay nahadlok kami ka napamatian na nga Mundo Mestico. 

Ay, sa kakurulba gid , kapin pa kun mahangin kag mapatay ya kingke namun nga suga, nagakuruyampad kami kag mag dinasukanay kag mag urahab hay tama gid ka dulum.

Pagtapos ihapon,mamarungkot dun kami ka habol kaday-a hay sige man angud pamati sa radyo na. 

Sobra pa gid tana ka kaharadlukan ya Ang Itom nga Libro. Ay, abaw, daw madaramguhanon timo.

Amo da nga gapangadi gid kami anay antes magturog pagtapos ka itikay kag tikal sa baratangan.

Pagpanukturuok ka manok sa kaagahon batyagan ko kada si Lolo mahimos dun da pa taramman. Aga pa dang mal-am malukso kag mag obra sa balud. Burubhay, batyagan ko duman kada si Lola ga birik ka radyo na hay mamati dun kay Nuring Espanola parte sa mga tips sa panguma kag panimalay .  Sige pa da amung turog kag burubaliswa asta magsanag gid kag magbalita dun sa radyo.

Pagbugtaw, mamubod kami ka manok ka libayun ko. Duro pis-anan ni Lola Elac pay! 

Ga irinagaw lang da kun manguruting kami; gadaralagan dayun kag magpararapit. Kon mag-ihaw si Lola mahapos lang magdakup haw mga mahagop.

Pag-uruadlawon dun,mamahaw kami, dungan day-a sa Bombohanay Big time. 

Pirme dapli namon kon indi itlog, kusahos nga ginabitay sa tarap-anan. 

Kon maka-uli si Lolo halin sa taramnan, kis-a may dara day-a nga Taiwan indi gani taroy nga nasikup na sa buhangan. Pagkatapos pamahaw tinluan na day-a kag laktan ka ugbos ka bayabas para sa igma. Naputos na pa da sa dahon ka Cacao - mahamut-hamut.

Sige duman da ay Lola nga pamati ka Sin-o ang May Sala sa radyo na. 

Kun mainit init, makita mo day-a ya daan na nga mga battery nabulad na sa init. 

Ibulos na da sa nagamit nasa radyo na kon magluya dun. 

Gasagarat ya tunog ka bateri nga bag -ong napa initan daw!

Ti burubhay, tag irigma dun, nabuligan namon si Lola ka pamili ka takway indi gani alugbati nga tulahon na. 

Lain Sya sa Iban duman kada napamatian na .

Kis a, kataraka man ya laswa, na prituhan kami ni Lola ka binuro na nga baboy sa garapon.. 

He he daw utut ana baho pay manami man kun ilakot sa monggo . 

Maramig ramig man ya tubig namon hay sa banga ya irimnan.. 

Hmm may pitik-pitik man kis a eh, daw amu man sa langgaw nga tuba,, pay amu gid man da tana kuno, amo da gapa aslum.

Maturog-turog kami pagtapos igma. Kuno abi lang gabasa basa ka komiks pay kon maturugan si Lola, gapalagyo kami kag mag taksi sa tupad balay. Tansan man lang ya patad, pay tama gid kasadya magkayaba sa yab ok kag mag binaisay kon sin-o ya dayaon.

Sige hampang namon, batian ko kada ya mga laygay ni Tyay Evelyn sa radyo ka pihak balay. Matulin andang pamati sa atang-atangan sige hingutwanay kag tsismis kon sin-o duman ya nagbusong kag gin-ulian ka bayi. 

Burubhay, Dear Diary dun, gawawaw dun kada si Lola ka panawag hay nakabugtaw dun kag waay dun kami, waay tana kamaan, tuya tamon sa puno ka kawayan imaw ka mga migo namun sa pihak balay,gatumpok kami sa radyo hay mamati tamun ka Toyang Ermitanya ! Masadya gid pamatian dya ang suyaay ni Albina kag ni Boklan , may paaman pa nga , medyo binastos  nga indi man gali ,sa pamatin-an lang ni Ati.

Pagtapos kaday-a, mahuyab kami pa suba, manamang kon may tiempo na, mangali ka kamote nga indi't amon, mang-luak ka mais nga surugbahon , ukon manggalbot ka mani ni Lolosa balud.. amun man ah. 

Kon manabaw ya suba, matabok mai.. Sa sulugan lang kami ga agi . Kis a duro agihis kon masinaw. Hala, pamudyot duman kami kada. Nami paluadon sa gab i kag sanlagon sa aga .Yum yum! 

Kon waay, ti  mang kulitis kami sa tabok agud may dara kami kay Lola. Kon duro lupo ti lupo eh, kon may tangkong man kag tino-tino  ti amo dulang  to'y bagtungon namon pauli..

Contest kami kada-a dayon ka dalagan pabalik kay Lola kag ipadayaw ya dara namon agud malipat ka arakigon na nga nagsaliputpot kami palagyo waay mag piyung-piyong..Galipat gid man!

Ti tugtan na dum kami kada magdayan liwat asta makalab-ot duman kami sa taramnan kag mag hampang liwat sa uhut asta magsirum..kag manguruykoy.. He he .

Uhu!, naka ignot ako. Napiyungan gali takun sa taxi nga nasakyan namon. Nadamguhan ko lang gali ya mga masadya nga mga inagyan namon kadang gagmay pa kami. 

Abaw!.. Provincial Jail pa ya ga andar sa radyo ka taxi ha. Asta dokaron may Toyang pa kag Provincian Jail .

Gapamati man tana ya drayber ka taxi nga siguro gurang-gurang pa kanakon, kag mag talangkaw sa nabatian na. 

Magahod, gabina-isay ya tatlo ko ka mga bata sa likod. Gatikalay ka level da sa LOL kag mga cheats da sa GTA , amo man ugtas ka Nanay nanda.

Gangiris-ngiris lang takun sa drayber nga daw gaintindihanay kami. Waay tanda ka abot ya mga bata ko katong tiempo nga radyo pa lang ya kalingawan ka mga tawo sa uma, waay pa't kuryente, kag waay pa't DOTA.